Kamuoyunda sıklıkla merak edilen konulardan biri, Türkiye’de fuhuş fiilinin hukuki statüsüdür. Bu meselenin hukuki tahlili yapılırken iki temel alanın birbirinden kesin çizgilerle ayrılması şarttır: Ceza Hukuku (Türk Ceza Kanunu) ve Göç Hukuku (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu). Zira Türk vatandaşı olan bir bireyin kendi iradesiyle gerçekleştirdiği eylem ile bir yabancı uyruklunun bu fiil içerisinde yer almasının hukuki sonuçları mevzuatımızda bütünüyle farklı rejimlere tabi tutulmuştur.
1. Ceza Hukuku Açısından: Kendi İradesiyle Fuhuş Yapmak Suç mu?
Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) benimsediği temel prensip gereğince; reşit (18 yaşını ikmal etmiş) bir kişinin kendi hür iradesiyle fuhuş yapması, TCK kapsamında doğrudan bir ‘suç’ olarak düzenlenmemiştir. Dolayısıyla, yalnızca kendi bedeni üzerinde tasarrufta bulunarak fuhuş yapan kimseye Türk Ceza Kanunu uyarınca hapis veya adli para cezası verilmez. Ancak bu durum fiilin tamamen serbest veya hukuken korunduğu anlamına gelmez.
*Kabahatler Kanunu ve Sağlık Tedbirleri
Eylemin TCK anlamında bir suç teşkil etmemesi, bu faaliyetin tamamen serbest olduğu anlamına gelmez. Tescilli genelevler dışındaki kayıt dışı faaliyetlerde; kamuya açık alanlarda yürütülen eylemler bakımından 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 32 (Emre aykırı davranış) veya m. 37 (Rahatsız etme) uyarınca kollukça idari para cezası tatbik edilebilmektedir. Ayrıca Umumi Hıfzıssıhha Kanunu hükümleri uyarınca bulaşıcı hastalık taramaları ve koruyucu sağlık tedbirleri devreye sokulur.
2. Türk Ceza Kanunu m. 227: Fuhşun Cezalandırılan Halleri Nelerdir?
Kanun koyucu, kişinin kendi rızasıyla fuhuş yapmasını cezalandırmazken; bu fiil üzerinden maddi menfaat sağlanmasını, başkalarının fuhşa sürüklenmesini veya bu fiile aracılık edilmesini son derece ağır yaptırımlara bağlamıştır:
Çocuğun Fuhşa Teşviki ve Aracılık (TCK m. 227/1): Çocuğu fuhşa teşvik eden, yolunu kolaylaştıran, tedarik eden, barındıran veya fuhşuna aracılık eden fail hakkında 4 yıldan 10 yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Bu suçta mağdurun rızası hukuken geçersizdir.
Yetişkinlerin Fuhşa Teşviki, Aracılık ve Yer Temini (TCK m. 227/2): Bir kimseyi fuhşa teşvik eden, bunun yolunu kolaylaştıran, tedarik eden, barındıran ya da fuhşa aracılık eden veya yer temin eden kişi, 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. (Özellikle günübirlik kiralanan ev, otel veya rezidans gibi işletmelerin fuhuş amaçlı tahsisi ‘yer temini’ suçunu oluşturur.)
Çaresizlikten Yararlanma, Cebir ve Tehdit (TCK m. 227/4): Fuhşa sürüklenen kişinin çaresizliğinden yararlanılarak veya cebir, tehdit ya da hile ile bu fiilin yaptırılması halinde ceza yarı oranında artırılır.
İnsan Ticareti Suçu (TCK m. 80): Kişilerin fuhuş yaptırılmak maksadıyla ülkeye sokulması, sevk edilmesi, hürriyetlerinin kısıtlanması veya tehditle çalıştırılması halinde TCK m. 80 uyarınca 8 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası uygulanır.
3. Göç Hukuku Açısından: Yabancı Uyrukluların Fuhuş Fiilindeki Durumu
Türk vatandaşları açısından adli ceza konusu olmayan ‘bireysel fuhuş’, yabancı uyruklu kişiler bakımından derhal sınır dışı (deport), idari gözetim ve ülkeye giriş yasağı sonucunu doğurur. İdarenin bu tedbirleri uygulayabilmesi için yabancı hakkında kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyeti bulunması şart değildir; kolluk tutanağı ve idari tespitler yeterli görülmektedir.
A. Sınır Dışı Etme (Deport) Kararı (YUKK m. 54)
İl Göç İdaresi Müdürlükleri (Valilikler), fuhuş iddiasıyla işlem gören yabancılar hakkında genellikle şu gerekçelerle kişinin var ise ikamet izni iptal edilir ve re’sen sınır dışı kararı alır,:
• YUKK m. 54/1-ç (Geçimini Meşru Olmayan Yollardan Sağlama): Türkiye’de kayıt dışı fuhuş faaliyeti, idare ve yerleşik Danıştay içtihatlarında doğrudan gayrimeşru kazanç sayılmaktadır.
• YUKK m. 54/1-d (Kamu Düzeni veya Kamu Sağlığını Tehdit): Bazı durumlarda ise yapılan incelemeler neticesinde zührevi veya bulaşıcı hastalık riski kamu sağlığı tehdidi; organize faaliyetler ise kamu düzeni ihlali kabul edilir.
B. Tahdit Kodları ve Giriş Yasağı (Ç-114 Kodu)
Fuhuş yaptığı veya aracılık ettiği yönünde tespit bulunan yabancının siciline sistem üzerinden Ç-114 tahdit kodu işlenir. Bu kod uyarınca yabancıya 1 yıldan 5 yıla kadar (bazen süresiz) Türkiye’ye giriş yasağı konulur ve mevcut ikamet izni derhal iptal edilir. Uygulamadan gördüğümüz kadarıyla çoğunlukla 5 sene giriş yasağı konulmaktadır.
4-Fuhuş Yargılamasında Mağdur Olarak Bulunan Yabancı Kişinin Durumu
Yabancı kişinin Türk Ceza Kanunu madde 227 kapsamında fuhuş yaptığı gerekçesi ile soruşturma veya kovuşturma sürecinde mağdur olarak bulunduğu durumlarda çok yönlü bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Öncelikle yabancı kişi kendisini sanık olarak görüp beraat etme beklentisi içine girip ikamet vb. Sorunlarını düzeltip hatta idari gözetimden çıkma amacını güdüyorsa da bu yanlış bir beklentidir. Kişi ilgili dosyada sanık değil mağdur konumundadır. İfadesi alınıp sonraki safhalarda duruşmaya da çağrılabilir. Fakat Mahkeme mağdur olmadan da yargılamasına devam edebilir ve sanıklare hakkında karar verebilecektir. Yabancı kişi bu dosyalarda mağdur olarak bulunuyorsa ve şayet Türkiye’de idari gözetim altında ise ya da ikameti iptal edilmiş bir şekilde alternatif yükümlülüklere tabi tutulmuşsa takip etmesi gereken yollar vardır. Yabancı kişi öncelikle herhalde ilgili yargılamayı takip etmelidir. Kişi yukarıda belirtilen hallerden kurtulmak için en hızlı yol; savcılık veya mahkemeden 6458 Sayılı Yasanın 31-g bendi gereği ikamet talep etmeli veya tedbir olarak sınır dışı edilmemeyi talep etmelidir. Bu durum savcıya veya hakime iyi bir şekilde izah edildiği zaman ilgili makamlarca kısa dönem ikamet izni verilebilir veya başka bir tedbire karar verilebilecektir. Şayet ilgili mahakmlarca talep reddedildiği zaman bu sefer kişi ilgili soruşturma veya kovuşturmayı yine takip etmelidir. Çünkü savcılık tarafından ilgili dosya şüphelisi hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar verilirse veya mahkemece sanık hakkında beraat kararı verilirse kişi bu kararlar ile beraber Göç İdaresinden ikamet hakkını akif hale getirebilir. Kişi hakkında konulan kodlar var ise kaldırılması istenebilir. Yine aynı şekilde şayet sınır dışı davası reddedilmişse, ikamet davası reddedilmişse veya kod davası kaybedilmişse ilgili dosylar için yargılamanın yenilenmesi yoluna gidilebilecektir.
Son olarak eğer kişi sınır dışı edilmişse de ilgili dosyanın takbini yapması gerekmektedir. Şayet savcılık tarafından ilgili dosya şüphelisi hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar verilirse veya mahkemece sanık hakkında beraat kararı verilirse kişi bu kararlar ile beraber Giriş Yasağının kaldırılması davasını açabilir(Tebligat hususuna dikkat edilmek şartıyla) veya doğrudan idareden ilgili giriş yasağının kalıdırılmasını talep edebilir.
5- Fuhuş İsnadı İkamet İznini İptal Eder mi? İptal Kararına Karşı Dava Yolu
Evet. Fuhuş fiiline karıştığı iddia veya tespit edilen yabancıların mevcut ikamet izinleri İl Göç İdaresi Müdürlükleri tarafından re’sen (kendiliğinden) derhal iptal edilir. Yabancının kısa dönem, öğrenci, aile veya çalışma izni gibi herhangi bir statüde bulunması bu sonucu değiştirmez.
Kalış Amacının Dışına Çıkılması (YUKK m. 32 ve m. 33): İkamet izni hangi yasal amaçla (turizm, öğrenim vb.) alınmışsa o doğrultuda kullanılmalıdır. Fuhuş faaliyeti, veriliş amacının ortadan kalktığı gerekçesiyle iznin iptaline yol açar.
Düzenli ve Yasal Gelir Şartının Kaybedilmesi: 6458 sayılı Kanun uyarınca kalış süresince yeterli ve düzenli yasal gelir şarttır. Fuhuş ‘meşru olmayan gelir’ sayıldığından şartlar kaybedilmiş olur.
Hakkında Sınır Dışı Kararı Alınması: YUKK m. 32/1-c gereğince hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıların ikamet izinleri doğrudan iptal edilir.
*İkamet İzninin İptaline Karşı İptal Davası (İYUK m. 7 ve YUKK)
İkamet izninin iptali işlemi bağımsız bir kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemdir. Yabancı aleyhine tesis edilen bu iptal kararına karşı:
• Dava Açma Süresi: İptal kararının yabancıya veya vekiline tebliğinden itibaren kural olarak 60 gün içinde (uygulamada sınır dışı kararıyla birlikte tebliğ edildiğinde süre çelişkisi doğmaması adına derhal 7 gün içerisinde sınır dışı davasıyla beraber) yetkili İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılmalıdır.
• Yürütmenin Durdurulması (YD) Talebinin Önemi: Sınır dışı davasının aksine, ikamet izni iptali davası açmak idari işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz! Bu sebeple dava dilekçesinde 2577 sayılı İYUK m. 27 uyarınca açıkça yürütmenin durdurulması (YD) talep edilmelidir; aksi halde yabancı Türkiye’de vize ihlali/kaçak durumuna düşer.
• Hukuka Aykırılık Gerekçeleri: İptal işleminin yalnızca soyut kolluk şüphesine dayanması, somut delil bulunmaması, yabancının yasal geçim kaynağını veya aile/eğitim bağlarını ispatlaması halinde İdare Mahkemesi iptal kararı vererek ikamet hakkını iade edebilmektedir.
6. İdari Gözetim Kararı ve Geri Gönderme Merkezleri (GGM) Süreci
Hakkında sınır dışı kararı alınan yabancıların karşılaştığı en ağır idari kısıtlama kişi hürriyetinin bağlandığı idari gözetim tedbiridir (YUKK m. 57):
• Gözetime Alınma Sebepleri: Kaçma ve kaybolma riski bulunanlar ile kamu düzeni veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında Valilik tarafından idari gözetim kararı verilir ve yabancı Geri Gönderme Merkezi’ne (GGM) sevk edilir.
• Süre Sınırı: İdari gözetim süresi GGM’de en fazla 6 aydır. Yabancının kimlik/pasaport bilgisi vermemesi veya menşe ülkesiyle irtibat kurulamaması gibi zorunlu hallerde bu süre en fazla 6 ay daha uzatılabilir (azami süre 1 yıldır). Valilik her ay düzenli olarak gözetimin devamının zorunlu olup olmadığını re’sen incelemek zorundadır. Kişi için geçimini yasal olmayan yollardan sağlama sebebi ile idari gözetim karar verildiğinde genelde kişi bir sene idari gözetim altında tutulmaya çalışılmaktadır.
• İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler (YUKK m. 57/A): Kanun, ölçülülük ilkesi gereği yabancının doğrudan merkeze kapatılması yerine belirli adreste ikamet, düzenli imza verme veya teminat gibi alternatif tedbirlerin değerlendirilmesini emreder.
7. Hukuki Başvuru ve Yargı Yolları
Fuhuş isnadı veya şüphesiyle karşılaşan yabancıların hak kaybına uğramaması adına işletilmesi gereken kanun yolları şunlardır:
1. Sınır Dışı (Deport) Kararına Karşı İptal Davası: Sınır dışı kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde yetkili İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılmalıdır. YUKK m. 53/3 uyarınca bu davanın açılması, mahkeme hüküm verene kadar sınır dışı işlemini kendiliğinden (re’sen) durdurur. Yabancı bu süre zarfında zorla sınır dışı edilemez.
2. İdari Gözetim Kararına İtiraz (Tahliye Başvurusu): İdare Mahkemesi sınır dışı edilmeyi durdurur ancak yabancıyı Geri Gönderme Merkezi’nden tahliye etmez. Yabancının serbest bırakılması için GGM’nin bulunduğu yerdeki Sulh Ceza Hâkimliği’ne ivedilikle itiraz edilmelidir. Hâkimlik 5 gün içinde karar verir.
3. Ç-114 Tahdit Kodunun Kaldırılması Davası: Kolluğun yalnızca soyut şüphesine veya somut dayanaktan yoksun tutanaklarına dayanılarak konulan Ç-114 kodunun iptali için önce Göç İdaresi Başkanlığı’na başvuru yapılır, akabinde Ankara İdare Mahkemelerinde kodun iptali davası açılır.
4. İnsan Ticareti Mağduriyeti Tespiti (YUKK m. 48): Tehdit, baskı veya borçlandırma yoluyla fuhşa zorlanan veya pasaportuna el konulan yabancılar fail değil, mağdurdur. Bu kişilere 30 günlük toparlanma süresi tanınır, sınır dışı işlemleri durdurulur ve kendilerine İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni verilir.
Sonuç
Özetle; Türk vatandaşı bakımından kendi rızasıyla fuhuş yapmak ceza kanunu anlamında suç vasfı taşımazken; fuhşa teşvik, aracılık ve yer temini gibi fiiller sebebi ile hapis cezalarıyla karşılanır. Yabancı uyruklular cephesinde ise adli bir dava açılmasa dahi, yalnızca idari tespitlerle dahi sınır dışı kararı, Ç-114 giriş yasağı kodu ve Geri Gönderme Merkezlerinde idari gözetim tedbiri uygulanabilmektedir. Hak kayıplarının ve telafisi güç zararların önüne geçilebilmesi adına, 7 günlük idari dava süresi ve Sulh Ceza itiraz sürecinin eşzamanlı ve titizlikle yürütülmesi gerekmektedir.Bu konuda Ablakat Hukuk Bürosu olarak(İzmir Yabancı Avukatı Mehmet Şirin KORKMAZ vasıtası ile) gerekli bütün hukuki hizmetler karşılanabilecektir.